Prawo mówi jasno, co jest dozwolone, a co nie, oraz jakie kary grożą za poszczególne wykroczenia czy przestępstwa. Jednak na ostateczny wymiar kary wpływa wiele czynników. Polskie przepisy przewidują zarówno nadzwyczajne złagodzenie kary, jak i jej zaostrzenie. Dla sprawcy jest to szansą na uniknięcie najbardziej dotkliwych konsekwencji czynów. Jak działa mechanizm nadzwyczajnego złagodzenia kary i jak dobry prawnik może pomóc go wykorzystać?
Czym jest nadzwyczajne złagodzenie kary?
Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary niższej lub łagodniejszej rodzajowo niż ta przewidziana w przepisach. Ten mechanizm został uwzględniony zarówno w Kodeksie karnym, jak i w Kodeksie wykroczeń, by zapewnić sądowi większą elastyczność w orzekaniu kar w wyjątkowych sytuacjach.
Mówiąc prościej – sąd może wymierzyć karę poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a w niektórych przypadkach zastosować zawieszenie wykonania kary lub wymierzyć jej inny, łagodniejszy rodzaj. Oczywiście nie dzieje się to automatycznie – sąd decyduje o nadzwyczajnym złagodzeniu kary na podstawie dogłębnej analizy materiału dowodowego i okoliczności.
Kiedy sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary?
Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w okolicznościach określonych w przepisach. W zależności od tego, czy czyn podlega karze z Kodeksu karnego, czy też Kodeksu wykroczeń, wytyczne są nieco inne.
Nadzwyczajne złagodzenie kary za przestępstwo
Zgodnie z art. 60 Kodeksu karnego[1] sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w przypadkach, które przewiduje ustawa, a ponadto względem młodocianego. Młodocianym jest sprawca, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.
Ponadto przywilej nadzwyczajnego złagodzenia kary ustawodawca przewidział dla sprawców, którzy:
- pojednali się z pokrzywdzonym i naprawili wyrządzoną mu szkodę lub uzgodnili z pokrzywdzonym sposób jej naprawienia;
- czynią starania o naprawienie wyrządzonej szkody lub starają się zaprowadzić do zapobiegnięcia;
- w związku z popełnionym nieumyślnie przestępstwem ponieśli poważny uszczerbek (lub taki uszczerbek dotyczy najbliższego sprawcy).
Ustawa przewiduje także możliwość złagodzenia kary dla sprawcy, który współdziałał z innymi osobami w popełnieniu czynu zabronionego, jeśli ujawni organom ścigania istotne informacje na ten temat (tzw. mały świadek koronny).
Jeżeli sprawca ujawni przed organami ścigania nieznane im, istotne informacje dotyczące przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności, ustawa również przewiduje możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary.
Nadzwyczajne złagodzenie odpowiedzialności za wykroczenie
Kodeks wykroczeń także przewiduje sytuacje, w których sąd ma prawo złagodzić odpowiedzialność. Zgodnie z brzmieniem art. 39 KW[2] w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd może złagodzić karę lub odstąpić od jej wymierzania.
Nadzwyczajne złagodzenie odpowiedzialności za wykroczenie może być zastosowane np. wtedy, gdy sprawca działał w stanie silnego wzburzenia, znajduje się w trudnej sytuacji życiowej lub natychmiast naprawił szkodę. Wymierzenie środka karnego zawsze następuje indywidualnie, po zbadaniu wszystkich okoliczności zdarzenia.
Nadzwyczajne złagodzenie kary w praktyce – jak to wygląda?
Nadzwyczajne złagodzenie kary w praktyce przyjmuje różną postać. Sąd może:
- obniżyć wysokość kary,
- zdecydować się na wymierzenie kary wolnościowej zamiast pozbawienia wolności,
- zdecydować się na zawieszenie wykonania kary,
- zrezygnować z wymierzenia środka karnego, jeśli byłby on nieproporcjonalny.
Obowiązują przy tym pewne zasady. W przypadku najcięższych przestępstw zagrożonych kara pozbawienia wolności wynoszącą 25 lat lub więcej, sąd wymierza karę pozbawienia wolności nie niższą niż 8 lat. W pozostałych przypadkach przestępstw wymiar kary stanowi nie mniej niż jedną trzecią dolnej granicy zagrożenia przewidzianego w ustawie.
Przy wykroczeniach przepisy pozwalają na wymierzenie sprawcy kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju. Sąd, zamiast wymierzania kary, może zastosować wobec sprawcy tzw. środek oddziaływania społecznego – np. nakazać mu, aby przeprosił pokrzywdzonego lub zobowiązał się do przywrócenia stanu poprzedniego.
Nadzwyczajne złagodzenie kary wobec nieletnich i młodocianych
Szczególną rolę odgrywa nadzwyczajne złagodzenie kary wobec nieletnich i młodocianych. Młody człowiek, który popełnił błąd, nie zawsze powinien być oceniany w ten sam sposób co dorosły sprawca. Tutaj wymiar kary stanowi narzędzie wychowawcze, a nie represyjne – zgodnie z art. 54 § 1 Kodeksu karnego kara[3] dla nieletniego lub młodocianego ma na celu przede wszystkim wychowywać.
Nadzwyczajne złagodzenie kary – rola reprezentacji prawnej
Mechanizm nadzwyczajnego złagodzenia jest prosty – polega na tym, że sąd, uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, wymierza karę łagodniejszą niż ta przewidziana przez ustawę. To jednak do sprawcy oraz jego reprezentanta prawnego należy pokazanie, że istnieją podstawy do zastosowania możliwości nadzwyczajnego złagodzenia.
Nawet najlepsze argumenty mogą nie przynieść efektu, jeśli nie zostaną właściwie przedstawione. Dlatego w przypadkach, w których istnieją okoliczności przemawiające za nadzwyczajnym złagodzeniem odpowiedzialności za wykroczenie lub przestępstwo, pomoc doświadczonego adwokata jest nieoceniona.
Adwokaci z naszej kancelarii mają doświadczenie w stosowaniu art. 39 Kodeksu wykroczeń i art. 60 Kodeksu karnego. Jeśli chcesz skorzystać z konsultacji, zadzwoń lub napisz.
Źródła
